*
Bìa Cánh buồm ngược gió (NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2008)
Cây rụng lá để nở muôn hoa:
Phần 3 :
PHỎNG VẤN Lê Thiên Minh Khoa về NGHỀ DẠY HỌC và CHUYỆN ĐỜI THƯỜNG.
Trích trong các tác phẩm:
Thị xã Bà Rịa chiều cuối tuần, trời mưa lất phất. Tôi ngồi đối diện với nhà thơ, nhà giáo ấy trong một quán cà phê cốc cạnh Nhà Tròn Bà Rịa, có “én liệng đầy trời” quanh di tích lịch sử quốc gia. Chiều xuống, tôi vừa “nhìn tất cả cuộc đời xuôi ngược lướt qua bên”, vừa nghe anh đọc “nhỏ nhẻ như câu tâm tình” bài thơ “Thị trấn tôi” của anh, vừa nhớ ray rứt cái thị xã quê tôi và nghe anh nói: “Tôi sống đất này tính ra đã 2/3 đời người. BR-VT là quê hương thứ hai của tôi”... _ Nguyễn Bá Hoàn.
LTMK: Thực ra cũng do “cái khó ló cái khôn “ thôi anh ạ.
PV : Anh có thể giải thích rõ về hai phương pháp dạy-học này không?
LTMK: Vì thời gian khộng cho phép, tôi xin nói ngắn gọn thôi. Trước hết, là hai phương pháp này phải được két hợp xuyên suốt trong khi dạy ở cả hai phân môn làm văn và văn học. Về phương pháp mô hình hóa , vì đoạn văn là đơn vị của bài văn và bài văn là tập hợp các đoạn văn và có thể nói “ dạy thực hành viết TLV là dạy kỹ năng viết các đoạn văn phù hợp với trình tự, kết cấu , kiểu bài, chủ đề bài viết”, nên mô hình hóa một bài văn nghị luận là tập hợp nhiều kiểu mô hình các loại đoạn trong một bài văn. Xin nói về kết cấu một bài văn theo kiểu mô hình hóa. Theo đó , vì kết cấu tổng thể một bài văn là ý chính được nêu ở phần đầu và phần cuối ( biểu thị bằng dấu Ÿchấm đen : ý chốt, câu chốt ) và phần giữa là triển khai, phân tích, diễn giải, chứng minh ý chính được viết dài hơn, sâu hơn, kỹ hơn ( được biểu thị bằng hình thoi đứng ) nên MHH kết cấu tổng thể một bài văn là một hình thoi đứng với hai chấm đen ở 2 đỉnh trên và dưới ( xem hình ). Vì đoạn mở bài có mục DD nói những phần liên quan đến vấn đề , chuẩn bị cho mục NVĐ ( nêu ý chính ) nên được biểu thị bằng hình tam giác ngược có dấu chấm đen Ÿ phía dưới . Vì phần GTN, thường lý giải các ý song hành liên quan đến toàn bài, nên thường nó là một đoạn song song ( các câu văn có ý song hành nhau ), không có câu chốt, nên được biểu thị bằng một hình chữ nhật . PC gồm nhiều đoạn văn triển khai luận đề, thường được viết bằng đoạn diễn dịch ( biểu thị bằng hình tam giác có dấu chấm trên đỉnh) hoặc đoạn quy nạp (biểu thị bằng hình tam giác ngược có dấu chấm phía dưới ) hoặc kết hợp cả hai loại đoạn này : đoạn diễn dịch – quy nạp (biểu thị bằng hình thoi đứng có 1 đường chéo nằm ngang và 2 chấm trên , dưới . Vì đoạn MR đi từ khía cạnh hẹp tới rộng nên được biểu thị bằng một hình thang , và sau hết vì đoạn kết bài phải tổng hợp rồi mới liên hệ nên được biểu bằng hình tam giác có dấu Ÿ trên đỉnh . Từ đó, MHH một bài VNL sẽ như sau:
Khi dạy lý thuyết và thực hành 1 kiểu bài LV cụ thể, giáo viên dựa vào mô hình chung nầy để hình thành cho học sinh 1 mô hình cụ thể ùvới các ý chi tiết của từng đoạn văn dành cho kiểu bài đó.
Về phương pháp LINK (phương pháp “FILE HOÁ” các đơn vị kiến thức trong phân môn giảng văn và liên kết với tập làm văn) , xin nói tóm tắt như sau: Khi giảng dạy giảng văn (GV) , phải chia bài giảng ra thành các đơn vị kiến thức có hệ thống (tạm gọi là các file cơ sở), để HS dễ tiếp thu, ghi nhớ và vận dụng, đồng thời để liên kết có lựa chọn các file cơ sở phù hợp lại với nhau và với đề làm văn cụ thể, hầu tận dụng được kiến thức văn học vào việc xử lý một đề làm văn. Đồng thời , cần phải đặt hệ thống tri thức đó vào tình huống sẽ có một số đề TLV phân tích về tác phẩm này và giảng dạy nó trong mối liên tưởng với các đề TLV cụ thể đó để khi gặp một trong số đề TLV đó, học sinh sẽ dùng nó làm nguồn tri thức để vận dụng vào phương pháp MHH. Muốn thế, người dạy phải chọn được kiến thức trọng tâm, trọng điểm của bài để “trồng cột mốc ở nơi quan trọng” và dự kiến một vài đề TLV về tác phẩm đó.
Ngoài ra, khi giảng VH cần chia bài giảng ra thành các đơn vị kiến thức có định hướng, tạm gọi là các “File cơ sở” để học sinh có thể dựa vào bài giảng làm nguồn tri thức để xử lý linh hoạt khi gặp một đề cụ thể: liên kết có lựa chọn các file cơ sở phù hợp lại với nhau và liên kết các file cơ sở với đề LV cụ thể để giải quyết đề văn. Chẳng hạn, với bài giảng “Mảnh trăng cuối rừng” (MTCR), GV xác định trọng tâm là NV Nguyệt và nghệ thuật tràn đầy chất thơ,nên kết cấu phần phân tích của bài giảng sẽ gồm các file sau:
1) Nhân vật Nguyệt: đẹp
a) Ngoại hình: xinh đẹp
b) Tình yêu: cao đẹp
c) Tính cách: tốt đẹp.
d) Điển hình nhân vật.
2) Các nhân vật khác: Lãm
3) Nghệ thuật: tràn đầy chất thơ
a) Tình huống truyện: đặc biệt nên thơ
b) Hình ảnh trăng thơ mộng.
c) Tạo ra không khí hư hư, thực thực.
Gặp bất cứ đề TLV nào bàn về TP trên, học sinh cũng có thể lấy bài giảng để "dĩ bất biến ứng vạn biến" : lựa chọn, liên kết các file cơ sở trên để vận dụng vào bài làm, . Như khi dạy “ Mảnh trăng cuối rừng” của Nguyễn Minh Châu (lớp 12), giáo viên đã xác định trọng tâm là nhân vật Nguyệt cao đẹp và nghệ thuật tràn đầy chất thơ, và đã file hóa các đơn vị kiến thức , cho nên dù gặp đề TLV nào bàn về tác phẩm này, học sinh đều làm được:
Thí dụ, có 4 đề sau vê TP nầy :
đề a: “Phân tích NV Nguyệt ...”
hoặc đề b: “Chất thơ Mảnh trăng cuối rừng toát lên từ cuộc chiến đấu ác liệt”
hoặc đề c: “Bình giảng mối tình đẹp trong Mảnh trăng cuối rừng ...”
hoặc đề d: “Phân tích Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu” v.v. .
Nếu gặp đề (a),học sinh sẽ dùng các file 1.a,b,c để làm phần chính và các file 1.d và 2.a,b,c để làm phần mở rộng.
Nếu gặp đề (b), học sinh sử dụng chủ yếu các file 1.b và 3. a,b,c làm PC để triển khai luận đề, làm nổi bật chất thơ trong tình huống truyện, trong tình yêu thời binh lửa ,và cả trong thi pháp của NMC..
Nếu gặp đề (c) học sinh sẽ vận dụng theo trình tự các file 3a,1.a,b và 2 làm phần chính; và 1.d,3b,3c làm MR để bình giảng mối tình đẹp thời chiến tranh.
Nếu gặp đề (d), học sinh sẽ lần lượt sử dụng hết các file như trình tự bài giảng để làm bài TLV.
PV: Là hội viên Hội Tâm lý Giáo dục học Việt Nam, lại ở trong ngành giáo dục lâu năm, anh thấy hiện trạng giáo dục VN như thế nào?
LTMK: Cái này thì báo chí đã phân tích hằng ngày và tôi cũng đống tình với báo giới. Tôi chỉ nói một điều mà tôi suy nghĩ đã lâu, nhưng chưa có thời gian để viết, để bàn vềà nó. Đó là một môn học ở trường phổ thông mà nhiều người cho là môn phụ, nhưng tôi cho là môn học rất quan trọng, rất chính: Môn Giáo dục công dân.
Nội dung chương trình môn học này hiện nay đang dạy những cái “cần” nhưng “chưa đủ”. “Cần”: yêu quê hương , yêu Tổ quốc, đồng bào, kính yêu ông bà , cha me, thầy cô, khiêm tốn, thật thà…, nhiệm vụ của học sinh. triết học và kinh tế – chính trị học Mac _ Lê-nin v.v ...
”Chưa đủ” : Thiếu bài dạy về cách nói năng, cách cư xử, cách chào hỏi, cách ăn uống, cách ăn mặc , cách bắt tay, cách viết thư , cách gọi điện thoại, hành vi đứng nghiêm , ngã mũ khi gặp lễ chào quốc kì ,đám tang đi ngang , nhường chỗ cho đàn bà có thai , người già tàn tật , trẻ em ở nơi công cộng , cách tiếp xúc khác nhau với đối tượng thâm giao và sơ giao, cách giải quyết một số tình huống trong cuộc sống v.v.. , tóm lại là thiếu nội dung về văn hóa ứng xử, những điều cần phải biết của một công dân tương lai.
Và“ chưa đủ”: thiếu những bài học cụ thể về lòng nhân ái , lòng tương trợ , lòng tự trọng, tinh thần trách nhiệm, tinh thần tôn trọng con người, tinh thần thượng tôn pháp luật v.v.. , tóm lại là những phẩm chất đạo đức của người công dân tương lai.
Vì vậy, bây giờ ra đường thấy nhiều người mặc veston mà lại vừa xỉa răng, vừa ngửi tăm, có khi lấy lưỡi đưa tăm qua lại trên mồm, ngáp không che miệng, vừa đi vừa hát, hét trong điện thoại di động, chữi thề nói tục tự nhiên như người … ; Vào quán ăn, nhà hàng… thì kêu gào hách dịch, khạc nhổ thành tiếng làm người khác “ăn hết nỗi”, ăn xong lấy đũa quẹt ngang mồm, mặc dù trên bàn có khăn lạnh, khăn nóng, khăn giấy. Bắt tay thì hời hợt lỏng lẻo hoặc bắt tay người này mà nhìn mặt người khác. Có người gặp phụ nữ lại đưa tay ra trước, nắm thật lâu và bóp thật mạnh đến đỏ tay và đỏ…mặt “phái yếu”, rồi đưa vật bằng một tay cho người đáng bậc cha chú. Nhiều người mặc đồ bộ ( đồ ngủ), quần sooc , dép nhật (dép lê), đội nón “đột nhập” vào phòng công sở không gõ cửa. Dự hội nghị thì tụm năm, tụm ba lại nói chuyện riêng và … cười, mặc cho trên diễn đàn người đáng kính trọng đang phát biểu v.v…
Cũng bỡi giáo dục “chưa đủ”, nên ‘văn hóa từ chức” ở xứ ta gần như không phổ biến (do thiếu lòng tự trọng , tinh thần trách nhiệm…), quan chức bàng quan trước những nỗi khổ của người dân, trước sự mất mát, lãng phí của công, trước các tai nạn: giao thông, lao động, mất mùa, bệnh tật.v.v… ở lĩnh vực mà mình phụ trách.
Hồi học tiểu học cách đây cũng hơn 40 năm rồi tôi được học nhiều bài học giáo dục công dân rất thiết thực, rất cụ thể mà bây giờ tôi vẫn còn thuộc lòng phần trích yếu. Chẳng hạn khi học lớp nhất (lớp năm bây giờ), có học bài “Tinh thần trách nhiệm”. Anh nghe nhé (anh đọc giọng ê a như giọng học sinh trả bài _ NV ) : “Tinh thần trách nhiệm là tinh thần hết lòng vì công việc của mình. Là người thợ thì không nói sai, làm dối . Là công chức thì phải hết lòng phục vụ nhân dân. Là ông thầy thì phải chăm lo luyện rèn trẻ con…” . Ngắn gọn, dễ nhớ, cụ thể, thiết thực để làm hành trang cho học sinh vào đời sau này. Tóm lại, chương trình giáo dục công dân bậc phổ thông hiện nay: chưa đủ = khuyết nội dung + thiếu cụ thể, thiếu thiết thực.
Tôi đã đăng ký với hai tờ báo lớn ở TP.HCM để viết loạt bài về vấn đề này. Tờ Tuần san của một ngành thì rút tít:“Những điều trông thấy…”. Còn tờ nhật báo thì: “Những cảnh báo về sự xuống cấp trong văn hóa giao tiếp hiện nay” mà kỳ 1 là:
Kỳ 1: "Cảm động quá! Lâu rồi em mới nghe được tiếng cảm ơn. Đi dự đám cưới ở một nhà hàng ở Vũng Tàu, thời buổi văn minh không dọn thuốc lá, tôi ra cổng mua 2000đ ba điếu thuốc “con mèo” ở một tủ thuốc lá ven đường của một chị tuổi U50. Cầm thuốc, tôi nói: _Cảm ơn.
Chị trả lời:
_Cảm động quá, lâu rồi em mới nghe được tiếng cảm ơn!
-Là sao, chị?
-Em bán thuốc lá ở đây cũng 30 năm rồi, nhưng ngày nay em gần như không được nghe khách nói hai tiếng “xa xỉ” đó nữa. Cả những ông khách đi xe hơi mặc veston, mua những mấy gói ba số ngoại, cũng vậy, chứ không “bèo” như anh đâu (cười).
-Sao chị không cảm ơn họ trước?
-Em đã thử nhiều lần rồi, nhưng họ cứ bơ đi, không nói, không rằng, không gật, không cười, bỏ đi. Em”quê”â quá, lâu dần em cũng quên tiếng cảm ơn luôn.!…
Thì ra vậy, sống trong một môi trường văn hóa xuống cấp, nhân cách bản thân mình có khi cũng xuống cấp luôn. Có người cho rằng: Tiếng cảm ơn là lịch sự kiểu tư sản. Không phải vậy đâu, ở nước ta, ngoài từ cảm ơn, còn có hàng loạt những từ, cụm từ đồng nghĩa khác đã có từ lâu, biểu hiện thái độ biết ơn: Cảm tạ, tạ ơn, tri ân. Ghi nhận tấm lòng, ghi lòng tạc dạ, xin anh, anh tốt quá, quý hoá quá, phiền anh quá, cảm động quá (như chị bán thuốc đã nói)… Nói năng lịch sự của một con người không phải là “đầu môi chót lưỡi”, “đĩ miệng…”, không chỉ mang tính giai cấp, mà còn bộc lộ bề rộng, chiều sâu văn hoá của một con người có giáo dục, một nhân cách tốt đẹp ra bên ngoài bằng hành vi văn hoá. Có thể do chương trình giáo dục công dân có “cái cần” mà “chưa đủ” nên lâu rồi chị bán thuốc lá và chúng ta đã quên đi những từ ngữ khác nữa cũng rất văn minh và truyền thống: Phiền anh cho tôi hỏi…, Xin lỗi…, Làm ơn cho tôi biết…, Xin phép anh, tôi…, Xin vui lòng…, Anh có thể…,.v.v… là những từ ngữ thể hiện người phát ngôn là một nhân cách có văn hóa, ít nhất là văn hoá giao tiếp và đó cũng là những chất “dầu mỡ ” bôi trơn cuộc sống vốn nhiều trục trặc trắc trở vậy”.(Xem tiếp kỳ 2: Xỉa răng = Tôi vừa ăn sáng xong đây !)."Và kỳ 2: Xỉa răng = Tôi vừa ăn sáng xong đây ! Kỳ 3: Mặc đồ bộ ra đường = Tôi lang thang tìm chỗ ngủ mà.
Kỳ 4: “ Cất nón đi, cơ quan tôi không dột đâu!” v.v …
LTMK: Có hai điều cho phép tôi nói rõ: Thứ nhất là do anh em thương cho sự cố gắng của bản thân mà xếp đó thôi, chứ đóng góp của tôi cũng chưa có gì đáng nói.
Còn việc xứng tầm hay chưa, thì xin thưa rằng (cuời), cỡ như Nguyễn Công Trứ là Tổng binh, Tổng đốc đại thần mà khi bị “biếm” đi làm lính thú (binh nhì) ở Quảng Ngãi còn nói: “Khi làm tướng tôi không thấy vinh, nên khi làm lính tôi không thấy nhục”, huống chi là tôi, là công chức, được phân công thì phải chấp hành. Nói cho đỡ buồn vậy thôi, chứ làm công tác này vui lắm, hạnh phúc lắm anh ạ. Vừa rồi khi đi kiểm tra 4 cơ sở dạy trung học phổ thông cho đối tuợng thanh niên phổ cập giáo dục, chúng tôi có phát phiếu lấy ý kiến học viên, như là một cuộc điều tra xã hội học nho nhỏ. Đến câu hỏi mở cuối cùng: Bạn có cảm nghĩ gì khi đến lớp học này? Anh biết học viên trả lời ra sao không? – Trên 90% học viên, phát biểu tập trung vào 4 điểm:
+ Lớp học ở gần nhà, nên học viên có điều kiện đến lớp vì hoàn cảnh phải vừa học vừa làm. Nhiều học viên ghi là: “Lớp học trên cả tuyệt vời”.
+ Rất hạnh phúc vì được đi học trở lại, được nâng cao trình độ văn hoá để sau này có điều kiện đi làm việc, dễ dàng tìm “công ăn việc làm”.
+ Cảm ơn Nhà nước và Trung tâm GDTX đã tạo cơ hội cho các em được học lại ở một lớp học thuận lợi như thế này và các thầy cô đã giảng dạy nhiệt tình cho các em.
+ Cố gắng học tập để không phụ lòng của Nhà nước, Trung tâm và quí thầy cô.
Đây cũng là nguồn động viên cho công việc khó nhọc của chúng tôi, khi làm “việc nghĩa” (“nghĩa vụ” mà!). Anh cũng như tôi, từ nhỏ đã tham gia phong trào hướng đạo, làm hướng đạo sinh (scout boy) từ “sói con” lên “kha” , rồi tôi còn là huynh trưởng hướng đạo (scout master) mà ba lời hứa và 10 điều luật của hướng đạo sinh đều có: Hướng đạo sinh giúp đỡ mọi người bất cứ lúc nào. Còn ở đây chúng tôi thường nói với nhau rằng: “Mình làm việc từ thiện, mà được hưởng lương nhà nước , tiền bạc chi cho việc từ thiện lại được nhà nước trả. Nhiều người muốn làm từ thiện như mình mà chưa chắc có điều kiện để làm. Thế thì tại sao không làm cho tốt. Sau này 60 tuổi, về hưu, nhìn lại thấy mình thì an tâm hơn, vì thấy mình đã làm được việc gì dĩ có ích cho xã hội cho tha nhân.
PV: Hồi nãy anh có nhắc tới bạn bè, anh là người sống nhiều nơi và đi học nhiều trường, chắc là anh có nhiều bạn bè lắm? Trong đó những người bạn nào để lại cho anh những ấn tượng sâu sắc nhất? Xin anh cho biết về họ?
Nhà báo Phong Hồ Lê Viết Dương(phải) & nhà thơ Trần Thanh Phương, Phó TBT báo Đại Đoàn Kết . LTMK: Chỗ này thì anh hơi bị… rành đó.
Có những điều ta tưởng giản đơn tôi Mà phải trả giá rất ư là đắt
Những pho sách đã đọc
Bìa Cánh buồm ngược gió (NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2008)
Cây rụng lá để nở muôn hoa:
Phần 3 :
PHỎNG VẤN Lê Thiên Minh Khoa về NGHỀ DẠY HỌC và CHUYỆN ĐỜI THƯỜNG.
Nguyễn Bá Hoàn thực hiện.
_ Người và Việc_ Những người nổi tiếng, tập 1 (NXB Hội Nhà Văn, 2006)
_ Cánh buồm ngược gió (NXB Văn Hóa Sài Gòn, 2008)Thị xã Bà Rịa chiều cuối tuần, trời mưa lất phất. Tôi ngồi đối diện với nhà thơ, nhà giáo ấy trong một quán cà phê cốc cạnh Nhà Tròn Bà Rịa, có “én liệng đầy trời” quanh di tích lịch sử quốc gia. Chiều xuống, tôi vừa “nhìn tất cả cuộc đời xuôi ngược lướt qua bên”, vừa nghe anh đọc “nhỏ nhẻ như câu tâm tình” bài thơ “Thị trấn tôi” của anh, vừa nhớ ray rứt cái thị xã quê tôi và nghe anh nói: “Tôi sống đất này tính ra đã 2/3 đời người. BR-VT là quê hương thứ hai của tôi”... _ Nguyễn Bá Hoàn.
PV: Được biết trong quá trình nghiên cứu và giảng dạy ngữ văn, anh đã hình thành hai phương pháp dạy học là mô hình hoá (MHH) và liên kết (LINK). Anh cho biết cái gì khiến anh nảy sinh ra hai phương pháp dạy học này?
LTMK: Thực ra cũng do “cái khó ló cái khôn “ thôi anh ạ.
- Trong khi dạy ngữ văn ở các trường THPT tư thục không thi tuyển , BTVH , các loại trường mà đa số học sinh có lực học trung bình, tôi nhận thấy rằng, khi học viên (HV) và học sinh (HS) mất căn bản về bộ môn, tiếp thu yếu và không rành kỹ năng làm bài văn, thường có thói quen “học tủ”, học bài văn mẫu để khi thi cử lấy đó làm “phao ” mà thực chất không nắm vững các tri thức, kỹ năng, năng lực thẩm mỹ như yêu cầu của chương trình .
- Ngược lại, trong khi giảng dạy ngữ văn ở các lớp chuyên văn và các lớp bồi dưỡng HS giỏi, tôi lại phát hiện ra một nghịch lý : HS có đủ tri thức văn học, năng lực thẩm mỹ, cảm xúc, tình cảm…. nhưng lại không biết áp dụng những kết quả đó vào việc làm bài tập làm văn (TLV) cụ thể. Vì không nắm vững bản chất của từng kiểu làm văn, cấu trúc nội tại của bài văn và chưa được rèn luyện kỹ năng, biến nguồn tri thức trở thành luận điểm, luận cứ, luận chứng, lập luận của mình theo một mô hình khoa học, bằng những thao tác nhanh chóng, chính xác và hiệu quả.
- Hơn nữa, trong thời đại tin học ngày nay, nguồn thông tin là của chung xã hội, có thể đọc, truy cập, ghi nhớ một cách có hệ thống, nên vấn đề quan trọng là phương pháp làm bài, phương pháp xử lý các thông tin đó (lựa chọn, hệ thống, kết cấu lại, diễn đạt, lập luận,…) để hoàn thành bài viết đạt chất lượng cao. Ngoài ra, tri thức muốn dễ tiếp thu dễ ghi nhớ dễ truy cập dễ tham khảo … phải được cấu trúc có hệ thống- một hệ thống tri thức hợp lý, khoa học.
- Cuối cùng, phân môn TLV ở THPT chủ yếu là văn nghị luận (VNL) mà một định nghĩa phổ biến của nó là : “VNL là một loại văn dùng lý lẽ, dẫn chứng, lập luận để bàn luận, giải quyết một vấn đề làm cho người đọc, người nghe hiểu và tin vấn đề đó để có nhận thức đúng thái độ và hành động đúng”. Sách giáo khoa TLV lớp 10 cũng khẳng định “Làm văn là hoạt động tư duy ” (trang 18). Có thể thấy VNL tác động người đọc về nhiều mặt tình cảm, lý trí nhưng chủ yếu vẫn là lý trí.
Như thế, VNL thiên về tư duy và thầy cô , phụ huynh không thể nói ( như thường nói ) : " Con tôi (hoặc thọc trò tôi ) giỏi về môn tự nhiên nên kém về môn văn " . Bỡi , tư duy phát triển là cơ sở để làm tốt bài văn NL , giỏi toán thì càng có điều kiện làm bài VNL chất lượng , và đây không phải là văn sáng tác ( thơ , truyện , ký ...) mà đòi hỏi phải vận dụng tư duy hình tượng , ngôn ngữ hình tượng , trí tưởng tượng , cảm xúc ... Chẳng qua là tại thầy không biết phương pháp truyền đạt và trò không biết phương pháp học và làm bài . Nói thẳng ra , do thầy không biết cách dạy làm văn nghị luận và trò không biết cách học làm văn nghị luận thôi!
Và như thế, VNL thiên về tư duy và chúng ta có thể mô hình hoá kết cấu (dàn ý tổng quát) nó như người ta đã MHH các thể loại Tin, Phóng sự, bài báo(*) v.v... để tạo cơ sở lý thuyết và giúp hình thành quá trình hoạt động viết bài được nhanh, đúng và hay. Do đó, trong giảng dạy giảng văn (GV) có thể chia bài giảng ra thành các đơn vị kiến thức có hệ thống (tạm gọi là các file cơ sở), để HS dễ tiếp thu, ghi nhớ và vận dụng, đồng thời để liên kết có lựa chọn các file cơ sở phù hợp lại với nhau và với đề làm văn cụ thể, hầu tận dụng được kiến thức văn học vào việc xử lý một đề làm văn.
_ Bức xúc trước tình trạng dạy và học văn chất lượng không cao , nhất là tình trạng hết sức phi lý như một nghịch lý là HS học giỏi môn toán và các môn khoa học tự nhiên , nghĩa là có thao tác tư duy tốt lại làm không biết cách làm bài văn nghị luận thiên về tư duy(!) , tôi đã tìm tòi, suy nghĩ , chiêm nghiệm, thử nghiệm để hình thành phương pháp dạy học LIÊN KẾT ( LINK ) nầy . Thực chất của phương pháp dạy học LIÊN KẾT ( LINK ) là bao gồm hai phương pháp tiếp cận môn văn của cả người học lẫn người dạy: phương pháp “MÔ HÌNH HOÁ” (MHH) dàn bài trong phân môn TLV và phương pháp “FILE HOÁ” các đơn vị kiến thức trong phân môn giảng văn, đồng thời các phương cách , thủ thuật để liên kết hai phương pháp nầy khi dạy và học một tác phẩm văn chương , nói riêng cũng như trong suốt quá trình dạy và học môn ngữ văn , nói chung .
- Hy vọng đề tài này khi được áp dụng, sẽ giúp cho người học có khả năng vận dụng các nguồn tri thức (kiến thức, ngôn ngữ, văn học, xã hội, kinh nghiệm, năng lực thẩm mỹ, cảm xúc, tình cảm …) vào việc viết một bài VNL một cách linh hoạt, nhanh chóng, đúng chủ đề, kiểu bài, tư liệu phù hợp và có chất lượng. Từ đó , HS sẽ thoát được mặc cảm mình không có năng khiếu môn văn , không có khả năng học được học văn , tình trạng chán và sợ học môn văn _ "dị ứng" môn văn như thường nghe .
Ngoài ra, cũng mong rằng đề tài này giúp chống lại kiểu dạy và học tiêu cực: học tủ, học vẹt, học văn mẫu,… đang tồn tại phổ biến hiện nay và tránh được lối dạy và học 2 lần 1 tác phẩm ( dạy giảng văn , rồi _ trong giờ LV hoặc học thêm , phụ đạo _ lại dạy dàn ý, bài văn mẫu về tác phẩm đã học ở môn GV chính khóa tách rời nhau, không liên quan với nhau ) vừa mất thì giờ, vừa mất hứng thú , gây chán nản trong học văn.
PV : Anh có thể giải thích rõ về hai phương pháp dạy-học này không?
LTMK: Vì thời gian khộng cho phép, tôi xin nói ngắn gọn thôi. Trước hết, là hai phương pháp này phải được két hợp xuyên suốt trong khi dạy ở cả hai phân môn làm văn và văn học. Về phương pháp mô hình hóa , vì đoạn văn là đơn vị của bài văn và bài văn là tập hợp các đoạn văn và có thể nói “ dạy thực hành viết TLV là dạy kỹ năng viết các đoạn văn phù hợp với trình tự, kết cấu , kiểu bài, chủ đề bài viết”, nên mô hình hóa một bài văn nghị luận là tập hợp nhiều kiểu mô hình các loại đoạn trong một bài văn. Xin nói về kết cấu một bài văn theo kiểu mô hình hóa. Theo đó , vì kết cấu tổng thể một bài văn là ý chính được nêu ở phần đầu và phần cuối ( biểu thị bằng dấu Ÿchấm đen : ý chốt, câu chốt ) và phần giữa là triển khai, phân tích, diễn giải, chứng minh ý chính được viết dài hơn, sâu hơn, kỹ hơn ( được biểu thị bằng hình thoi đứng ) nên MHH kết cấu tổng thể một bài văn là một hình thoi đứng với hai chấm đen ở 2 đỉnh trên và dưới ( xem hình ). Vì đoạn mở bài có mục DD nói những phần liên quan đến vấn đề , chuẩn bị cho mục NVĐ ( nêu ý chính ) nên được biểu thị bằng hình tam giác ngược có dấu chấm đen Ÿ phía dưới . Vì phần GTN, thường lý giải các ý song hành liên quan đến toàn bài, nên thường nó là một đoạn song song ( các câu văn có ý song hành nhau ), không có câu chốt, nên được biểu thị bằng một hình chữ nhật . PC gồm nhiều đoạn văn triển khai luận đề, thường được viết bằng đoạn diễn dịch ( biểu thị bằng hình tam giác có dấu chấm trên đỉnh) hoặc đoạn quy nạp (biểu thị bằng hình tam giác ngược có dấu chấm phía dưới ) hoặc kết hợp cả hai loại đoạn này : đoạn diễn dịch – quy nạp (biểu thị bằng hình thoi đứng có 1 đường chéo nằm ngang và 2 chấm trên , dưới . Vì đoạn MR đi từ khía cạnh hẹp tới rộng nên được biểu thị bằng một hình thang , và sau hết vì đoạn kết bài phải tổng hợp rồi mới liên hệ nên được biểu bằng hình tam giác có dấu Ÿ trên đỉnh . Từ đó, MHH một bài VNL sẽ như sau:
Khi dạy lý thuyết và thực hành 1 kiểu bài LV cụ thể, giáo viên dựa vào mô hình chung nầy để hình thành cho học sinh 1 mô hình cụ thể ùvới các ý chi tiết của từng đoạn văn dành cho kiểu bài đó.
Về phương pháp LINK (phương pháp “FILE HOÁ” các đơn vị kiến thức trong phân môn giảng văn và liên kết với tập làm văn) , xin nói tóm tắt như sau: Khi giảng dạy giảng văn (GV) , phải chia bài giảng ra thành các đơn vị kiến thức có hệ thống (tạm gọi là các file cơ sở), để HS dễ tiếp thu, ghi nhớ và vận dụng, đồng thời để liên kết có lựa chọn các file cơ sở phù hợp lại với nhau và với đề làm văn cụ thể, hầu tận dụng được kiến thức văn học vào việc xử lý một đề làm văn. Đồng thời , cần phải đặt hệ thống tri thức đó vào tình huống sẽ có một số đề TLV phân tích về tác phẩm này và giảng dạy nó trong mối liên tưởng với các đề TLV cụ thể đó để khi gặp một trong số đề TLV đó, học sinh sẽ dùng nó làm nguồn tri thức để vận dụng vào phương pháp MHH. Muốn thế, người dạy phải chọn được kiến thức trọng tâm, trọng điểm của bài để “trồng cột mốc ở nơi quan trọng” và dự kiến một vài đề TLV về tác phẩm đó.
Ngoài ra, khi giảng VH cần chia bài giảng ra thành các đơn vị kiến thức có định hướng, tạm gọi là các “File cơ sở” để học sinh có thể dựa vào bài giảng làm nguồn tri thức để xử lý linh hoạt khi gặp một đề cụ thể: liên kết có lựa chọn các file cơ sở phù hợp lại với nhau và liên kết các file cơ sở với đề LV cụ thể để giải quyết đề văn. Chẳng hạn, với bài giảng “Mảnh trăng cuối rừng” (MTCR), GV xác định trọng tâm là NV Nguyệt và nghệ thuật tràn đầy chất thơ,nên kết cấu phần phân tích của bài giảng sẽ gồm các file sau:
1) Nhân vật Nguyệt: đẹp
a) Ngoại hình: xinh đẹp
b) Tình yêu: cao đẹp
c) Tính cách: tốt đẹp.
d) Điển hình nhân vật.
2) Các nhân vật khác: Lãm
3) Nghệ thuật: tràn đầy chất thơ
a) Tình huống truyện: đặc biệt nên thơ
b) Hình ảnh trăng thơ mộng.
c) Tạo ra không khí hư hư, thực thực.
Gặp bất cứ đề TLV nào bàn về TP trên, học sinh cũng có thể lấy bài giảng để "dĩ bất biến ứng vạn biến" : lựa chọn, liên kết các file cơ sở trên để vận dụng vào bài làm, . Như khi dạy “ Mảnh trăng cuối rừng” của Nguyễn Minh Châu (lớp 12), giáo viên đã xác định trọng tâm là nhân vật Nguyệt cao đẹp và nghệ thuật tràn đầy chất thơ, và đã file hóa các đơn vị kiến thức , cho nên dù gặp đề TLV nào bàn về tác phẩm này, học sinh đều làm được:
Thí dụ, có 4 đề sau vê TP nầy :
đề a: “Phân tích NV Nguyệt ...”
hoặc đề b: “Chất thơ Mảnh trăng cuối rừng toát lên từ cuộc chiến đấu ác liệt”
hoặc đề c: “Bình giảng mối tình đẹp trong Mảnh trăng cuối rừng ...”
hoặc đề d: “Phân tích Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu” v.v. .
Nếu gặp đề (a),học sinh sẽ dùng các file 1.a,b,c để làm phần chính và các file 1.d và 2.a,b,c để làm phần mở rộng.
Nếu gặp đề (b), học sinh sử dụng chủ yếu các file 1.b và 3. a,b,c làm PC để triển khai luận đề, làm nổi bật chất thơ trong tình huống truyện, trong tình yêu thời binh lửa ,và cả trong thi pháp của NMC..
Nếu gặp đề (c) học sinh sẽ vận dụng theo trình tự các file 3a,1.a,b và 2 làm phần chính; và 1.d,3b,3c làm MR để bình giảng mối tình đẹp thời chiến tranh.
Nếu gặp đề (d), học sinh sẽ lần lượt sử dụng hết các file như trình tự bài giảng để làm bài TLV.
PV: Là hội viên Hội Tâm lý Giáo dục học Việt Nam, lại ở trong ngành giáo dục lâu năm, anh thấy hiện trạng giáo dục VN như thế nào?
LTMK: Cái này thì báo chí đã phân tích hằng ngày và tôi cũng đống tình với báo giới. Tôi chỉ nói một điều mà tôi suy nghĩ đã lâu, nhưng chưa có thời gian để viết, để bàn vềà nó. Đó là một môn học ở trường phổ thông mà nhiều người cho là môn phụ, nhưng tôi cho là môn học rất quan trọng, rất chính: Môn Giáo dục công dân.
Nội dung chương trình môn học này hiện nay đang dạy những cái “cần” nhưng “chưa đủ”. “Cần”: yêu quê hương , yêu Tổ quốc, đồng bào, kính yêu ông bà , cha me, thầy cô, khiêm tốn, thật thà…, nhiệm vụ của học sinh. triết học và kinh tế – chính trị học Mac _ Lê-nin v.v ...
”Chưa đủ” : Thiếu bài dạy về cách nói năng, cách cư xử, cách chào hỏi, cách ăn uống, cách ăn mặc , cách bắt tay, cách viết thư , cách gọi điện thoại, hành vi đứng nghiêm , ngã mũ khi gặp lễ chào quốc kì ,đám tang đi ngang , nhường chỗ cho đàn bà có thai , người già tàn tật , trẻ em ở nơi công cộng , cách tiếp xúc khác nhau với đối tượng thâm giao và sơ giao, cách giải quyết một số tình huống trong cuộc sống v.v.. , tóm lại là thiếu nội dung về văn hóa ứng xử, những điều cần phải biết của một công dân tương lai.
Và“ chưa đủ”: thiếu những bài học cụ thể về lòng nhân ái , lòng tương trợ , lòng tự trọng, tinh thần trách nhiệm, tinh thần tôn trọng con người, tinh thần thượng tôn pháp luật v.v.. , tóm lại là những phẩm chất đạo đức của người công dân tương lai.
Vì vậy, bây giờ ra đường thấy nhiều người mặc veston mà lại vừa xỉa răng, vừa ngửi tăm, có khi lấy lưỡi đưa tăm qua lại trên mồm, ngáp không che miệng, vừa đi vừa hát, hét trong điện thoại di động, chữi thề nói tục tự nhiên như người … ; Vào quán ăn, nhà hàng… thì kêu gào hách dịch, khạc nhổ thành tiếng làm người khác “ăn hết nỗi”, ăn xong lấy đũa quẹt ngang mồm, mặc dù trên bàn có khăn lạnh, khăn nóng, khăn giấy. Bắt tay thì hời hợt lỏng lẻo hoặc bắt tay người này mà nhìn mặt người khác. Có người gặp phụ nữ lại đưa tay ra trước, nắm thật lâu và bóp thật mạnh đến đỏ tay và đỏ…mặt “phái yếu”, rồi đưa vật bằng một tay cho người đáng bậc cha chú. Nhiều người mặc đồ bộ ( đồ ngủ), quần sooc , dép nhật (dép lê), đội nón “đột nhập” vào phòng công sở không gõ cửa. Dự hội nghị thì tụm năm, tụm ba lại nói chuyện riêng và … cười, mặc cho trên diễn đàn người đáng kính trọng đang phát biểu v.v…
Cũng bỡi giáo dục “chưa đủ”, nên ‘văn hóa từ chức” ở xứ ta gần như không phổ biến (do thiếu lòng tự trọng , tinh thần trách nhiệm…), quan chức bàng quan trước những nỗi khổ của người dân, trước sự mất mát, lãng phí của công, trước các tai nạn: giao thông, lao động, mất mùa, bệnh tật.v.v… ở lĩnh vực mà mình phụ trách.
Hồi học tiểu học cách đây cũng hơn 40 năm rồi tôi được học nhiều bài học giáo dục công dân rất thiết thực, rất cụ thể mà bây giờ tôi vẫn còn thuộc lòng phần trích yếu. Chẳng hạn khi học lớp nhất (lớp năm bây giờ), có học bài “Tinh thần trách nhiệm”. Anh nghe nhé (anh đọc giọng ê a như giọng học sinh trả bài _ NV ) : “Tinh thần trách nhiệm là tinh thần hết lòng vì công việc của mình. Là người thợ thì không nói sai, làm dối . Là công chức thì phải hết lòng phục vụ nhân dân. Là ông thầy thì phải chăm lo luyện rèn trẻ con…” . Ngắn gọn, dễ nhớ, cụ thể, thiết thực để làm hành trang cho học sinh vào đời sau này. Tóm lại, chương trình giáo dục công dân bậc phổ thông hiện nay: chưa đủ = khuyết nội dung + thiếu cụ thể, thiếu thiết thực.
Tôi đã đăng ký với hai tờ báo lớn ở TP.HCM để viết loạt bài về vấn đề này. Tờ Tuần san của một ngành thì rút tít:“Những điều trông thấy…”. Còn tờ nhật báo thì: “Những cảnh báo về sự xuống cấp trong văn hóa giao tiếp hiện nay” mà kỳ 1 là:
Kỳ 1: "Cảm động quá! Lâu rồi em mới nghe được tiếng cảm ơn. Đi dự đám cưới ở một nhà hàng ở Vũng Tàu, thời buổi văn minh không dọn thuốc lá, tôi ra cổng mua 2000đ ba điếu thuốc “con mèo” ở một tủ thuốc lá ven đường của một chị tuổi U50. Cầm thuốc, tôi nói: _Cảm ơn.
Chị trả lời:
_Cảm động quá, lâu rồi em mới nghe được tiếng cảm ơn!
-Là sao, chị?
-Em bán thuốc lá ở đây cũng 30 năm rồi, nhưng ngày nay em gần như không được nghe khách nói hai tiếng “xa xỉ” đó nữa. Cả những ông khách đi xe hơi mặc veston, mua những mấy gói ba số ngoại, cũng vậy, chứ không “bèo” như anh đâu (cười).
-Sao chị không cảm ơn họ trước?
-Em đã thử nhiều lần rồi, nhưng họ cứ bơ đi, không nói, không rằng, không gật, không cười, bỏ đi. Em”quê”â quá, lâu dần em cũng quên tiếng cảm ơn luôn.!…
Thì ra vậy, sống trong một môi trường văn hóa xuống cấp, nhân cách bản thân mình có khi cũng xuống cấp luôn. Có người cho rằng: Tiếng cảm ơn là lịch sự kiểu tư sản. Không phải vậy đâu, ở nước ta, ngoài từ cảm ơn, còn có hàng loạt những từ, cụm từ đồng nghĩa khác đã có từ lâu, biểu hiện thái độ biết ơn: Cảm tạ, tạ ơn, tri ân. Ghi nhận tấm lòng, ghi lòng tạc dạ, xin anh, anh tốt quá, quý hoá quá, phiền anh quá, cảm động quá (như chị bán thuốc đã nói)… Nói năng lịch sự của một con người không phải là “đầu môi chót lưỡi”, “đĩ miệng…”, không chỉ mang tính giai cấp, mà còn bộc lộ bề rộng, chiều sâu văn hoá của một con người có giáo dục, một nhân cách tốt đẹp ra bên ngoài bằng hành vi văn hoá. Có thể do chương trình giáo dục công dân có “cái cần” mà “chưa đủ” nên lâu rồi chị bán thuốc lá và chúng ta đã quên đi những từ ngữ khác nữa cũng rất văn minh và truyền thống: Phiền anh cho tôi hỏi…, Xin lỗi…, Làm ơn cho tôi biết…, Xin phép anh, tôi…, Xin vui lòng…, Anh có thể…,.v.v… là những từ ngữ thể hiện người phát ngôn là một nhân cách có văn hóa, ít nhất là văn hoá giao tiếp và đó cũng là những chất “dầu mỡ ” bôi trơn cuộc sống vốn nhiều trục trặc trắc trở vậy”.(Xem tiếp kỳ 2: Xỉa răng = Tôi vừa ăn sáng xong đây !)."Và kỳ 2: Xỉa răng = Tôi vừa ăn sáng xong đây ! Kỳ 3: Mặc đồ bộ ra đường = Tôi lang thang tìm chỗ ngủ mà.
Kỳ 4: “ Cất nón đi, cơ quan tôi không dột đâu!” v.v …
Thôi tôi không kể nữa đâu. Anh em văn nghệ báo chí mình đã có một qui ước: Anh kể cho tôi nghe nhưng anh chưa viết mà tôi viết trước anh là hoàn toàn hợp lệ mà! (cười). Có một câu chuyện thật đáng buồn anh ạ. Khi tôi nói chuyện về sự xuống cấp trong văn hoá ứng xử này cho quý thầy cô trong giờ gỉai lao ở một trường mà tôi là giáo viên thỉnh giảng. Quý thầy cô lớn tuổi U60, U55, U50 thì đồng cảm, nhưng quý thấy cô trẻ thì nói thẳng vào tôi: “ Thầy khó tính quá”. Hèn chi mà khi tôi đang dạy, cô chủ nhiệm ( cũng trẻ) “đi thẳng” vào lớp làm việc với học sinh, hoặc một cô khác “đi ngang” lớp, “thảy” bài kiểm tra của cả lớp cho học sinh ngồi bàn đầu và cả lớp chia nhau xem bài kiểm tra, bàn tán, gây ồn ào, mất trật tự trong giờ dạy của tôi. Thì ra bỡi quý thầy cô hồi học phổ thông và có khi ở cả bậc đại học nữa, chưa được học bài “Gõ cửa và xin phép trước khi vào phòng vào nhà người khác”. Đó là chưa kể tính “bầy hầy”, làm việc “vô nguyên tắc”, nhất là vô nguyên tắc cả về quy chế sư phạm: không tuân thủ qui định phải sửa bài trên lớp trước khi trả bài kiểm tra. Hình như Mark đã nói: “Chính nhà giáo dục cũng phải được giáo dục”, nếu tôi nhớ không nhầm. Có nhiều điều mà người soạn chương trình giáo dục công dân phải đổi mới từ trong quan điểm gốc.
PV: Ðuợc xếp vào top “Những nguời nổi tiêng”, anh có cảm thấy mình bị đặt vào công việc chưa xứng tầm ở một trung tâm cấp huyện, thị không?
PV: Ðuợc xếp vào top “Những nguời nổi tiêng”, anh có cảm thấy mình bị đặt vào công việc chưa xứng tầm ở một trung tâm cấp huyện, thị không?
LTMK: Có hai điều cho phép tôi nói rõ: Thứ nhất là do anh em thương cho sự cố gắng của bản thân mà xếp đó thôi, chứ đóng góp của tôi cũng chưa có gì đáng nói.
Còn việc xứng tầm hay chưa, thì xin thưa rằng (cuời), cỡ như Nguyễn Công Trứ là Tổng binh, Tổng đốc đại thần mà khi bị “biếm” đi làm lính thú (binh nhì) ở Quảng Ngãi còn nói: “Khi làm tướng tôi không thấy vinh, nên khi làm lính tôi không thấy nhục”, huống chi là tôi, là công chức, được phân công thì phải chấp hành. Nói cho đỡ buồn vậy thôi, chứ làm công tác này vui lắm, hạnh phúc lắm anh ạ. Vừa rồi khi đi kiểm tra 4 cơ sở dạy trung học phổ thông cho đối tuợng thanh niên phổ cập giáo dục, chúng tôi có phát phiếu lấy ý kiến học viên, như là một cuộc điều tra xã hội học nho nhỏ. Đến câu hỏi mở cuối cùng: Bạn có cảm nghĩ gì khi đến lớp học này? Anh biết học viên trả lời ra sao không? – Trên 90% học viên, phát biểu tập trung vào 4 điểm:
+ Lớp học ở gần nhà, nên học viên có điều kiện đến lớp vì hoàn cảnh phải vừa học vừa làm. Nhiều học viên ghi là: “Lớp học trên cả tuyệt vời”.
+ Rất hạnh phúc vì được đi học trở lại, được nâng cao trình độ văn hoá để sau này có điều kiện đi làm việc, dễ dàng tìm “công ăn việc làm”.
+ Cảm ơn Nhà nước và Trung tâm GDTX đã tạo cơ hội cho các em được học lại ở một lớp học thuận lợi như thế này và các thầy cô đã giảng dạy nhiệt tình cho các em.
+ Cố gắng học tập để không phụ lòng của Nhà nước, Trung tâm và quí thầy cô.
Đây cũng là nguồn động viên cho công việc khó nhọc của chúng tôi, khi làm “việc nghĩa” (“nghĩa vụ” mà!). Anh cũng như tôi, từ nhỏ đã tham gia phong trào hướng đạo, làm hướng đạo sinh (scout boy) từ “sói con” lên “kha” , rồi tôi còn là huynh trưởng hướng đạo (scout master) mà ba lời hứa và 10 điều luật của hướng đạo sinh đều có: Hướng đạo sinh giúp đỡ mọi người bất cứ lúc nào. Còn ở đây chúng tôi thường nói với nhau rằng: “Mình làm việc từ thiện, mà được hưởng lương nhà nước , tiền bạc chi cho việc từ thiện lại được nhà nước trả. Nhiều người muốn làm từ thiện như mình mà chưa chắc có điều kiện để làm. Thế thì tại sao không làm cho tốt. Sau này 60 tuổi, về hưu, nhìn lại thấy mình thì an tâm hơn, vì thấy mình đã làm được việc gì dĩ có ích cho xã hội cho tha nhân.
PV: Hồi nãy anh có nhắc tới bạn bè, anh là người sống nhiều nơi và đi học nhiều trường, chắc là anh có nhiều bạn bè lắm? Trong đó những người bạn nào để lại cho anh những ấn tượng sâu sắc nhất? Xin anh cho biết về họ?
Tôi mồ côi từ nhỏ, lại tha phương cầu thực, tứ cố vô thân, được sống sót, lại được học hành tạm gọi là tử tế, nếu không nhờ bạn bè thì nhờ vào ai! Bởi vậy, tôi có rất nhiều bạn ở khắp ba miền đất nước. Vợ tôi hồi mới cưới có lần trách tôi; “Anh sống chỉ vì bạn!”(ý nói không lo cho gia đình). Tôi kể cặn kẽ cuộc đời tôi, vợ tôi liền hiểu. Nhưng tôi là người trong cuộc mà mãi đến vài năm gần đây mới hiểu được hoàn ý nghĩa của câu tục ngữ: “ Giàu vì bạn, sang vì vợ”. Bởi thế tôi mới viết:
Có những điều ta tưởng giản đơn tôi Mà phải trả giá rất ư là đắt
Những pho sách đã đọc
chỉ là mây trôi trang điểm bầu trời” (Thơ tặng Tiếp).
Đi học về. Lê Viết Dương chụp ảnh cháu Minh Thu 1992 tại Bà Rịa
“Thế mà bốn chín rồi sao
Theo vòng cát bụi lẫn vào hư vô
Bọt bèo về với nguyên sơ
Cái đi đi khuất
cái chưa chưa rời
Nhang tàn , lửa tắt ,người ơi!…”
Bọt bèo về với nguyên sơ
Cái đi đi khuất
cái chưa chưa rời
Nhang tàn , lửa tắt ,người ơi!…”
GS -TS Nguyễn Hữu Liêm
Người bạn thân khác của tôi đã “ra đi” về phía bên kia bờ … Thái Bình Dương. Anh Nguyễn Hữu Liêm, người đồng hương với tôi, Luật sư, Tiến sỹ Luật học và Tiến sỹ Triết học. Anh có lập một thị trấn cho người Việt ở California. Trước đây, anh là Phó Chưởng lý Toà án tiểu bang này, đầu thập niên 90, khi hai bộ trưởng ngoại giao Nguyễn Cơ Thạch và Baker gặp nhau tại Paris để bàn việc bình thường hóa quan hệ hai nước, anh là trợ lý của bộ trưởng ngoại giao Mỹ. Vì sự việc đó và vì những phát biểu và hành động mang tinh thần dân tộc của anh, anh bị thiểu số Việt kiều ở Mỹ xếp vào loại “thân cộng” và hăm dọa khủng bố. Trả lời phỏng vấn các đài BBC, RFI, VOA…, anh nói thẳng thừng như tính cách người dân Quảng Trị: “Chó sủa, chó không cắn”. Khi một ca sỹ Việt Nam qua biểu diễn ở California, nhóm Việt kiều chống công lại tổ chức biểu tình chống đối ở nhà hát. Anh “bay” lên sân khấu cầm micro và nói bằng tiếng Anh: “ Câm họng!…” Hiện nay anh đã “từ quan”, làm đồng chủ nhiệm một tờ báo triết học tiếng Anh, rồi làm giáo sư dạy triết Đông ở một trường đại học Mỹ. Hôm trước tết, Liêm về Việt Nam có ghé Bà Rịa thăm tôi, tôi mới biết bây giờ anh là Chủ tịch hội đồng quản trị của Dự án Sức khỏe – Văn hoá – Giáo dục (quỹ VN Help) có trụ sở tại San Jose và TP.HCM, tổ chức duy nhất của Việt kiều Mỹ được cả hai chính phủ Mỹ và Việt Nam cấp phép hoạt động từ 1991 trên các lãnh vực xã hội, từ thiện. Dịp đó anh về để tổ chức trao 280 suất học bỗng Nguyễn Trường Tộ cho sinh viên Việt Nam ở nhiều tỉnh thành. Năm rồi, ngoài chương trình học bỗng trên, tổ chức của anh còn có nhiều chương trình tài trợ khác về y tế, giáo dục cho VN, với tổng giá trị 400 ngàn USD. Tôi với anh không bao giờ cãi nhau , trừ một lần duy nhất là do …rượu. Anh về Bà Rịa cùng tôi và bạn bè đi ăn đặc sản “cờ Tây” và uống “nước mắt quê hương”, Vì là lần đầu tiên về lại quê hương, chưa quen “luật”, nên không chịu uống “xoay tua”. Thế là hai “lý trưởng” cãi nhau (anh và tôi cùng gọi đùa nhau như vậy). À, mà cả hai người bạn này (Liêm và Dương) cũng là bạn thân của nhau, cũng giống nhau ở hai điểm: đa tài và có tấm lòng vì tha nhân ø, say sưa với công tác xã hội –từ thiện. PV: Một câu hỏi cuối cùng nhé, và xin hỏi thẳng về tính cách của anh. Trong bài thơ “Tự thú đêm 30”, cách đây hơn 15 năm, anh viết: “Và một lời tự thú cùng em: Anh là người nhiều đam mê và hay chán nản. Được gì cho em với người tri thức dở Tây, dở ta, nửa Âu, nửa Á. Sống trong buổi giao thời quá độ. Lại mang trong mình ¾ cái cũ. Và ¼ cái mới…” Nếu bây giờ phải tự thú lại lần nữa thì anh tự thú thế nào?
LTMK: Tôi bao giờ cũng là người có lỗi. Tết vừa rồi tôi đã “tự thú” như sau: Là Tôi
Có khi như là dã thú
Dẫn nhau về chốn đồi hoang
Cắn nhau như nhai thịt sống
Nuốt nhau như uống sữa tươi
Có khi như là Phật sống
Nói năng như một hiền nhân
Ăn uống như tu khổ hạnh
Đứng ngồi ra dáng thanh cao
Có khi cũng là tác giả
Làm thơ viết truyện lung tung
Có mấy bài thơ cọc cạch
Học trò phải học thuộc lòng
Là tôi, trong ngoài có vậy
Khuyết điểm: Là không có ưu
Ưu điểm: Biết mình nhiều khuyết
Suốt đời tìm mình không ra...
000
Trời sụp tối, tôi chia tay với Lê Thiên Minh Khoa. Bên tai tôi dường như văng vẳng giọng đọc “nhỏ nhẻ” của anh: “Chia tay bên dàn hoa – Thân gầy xao xác lạ!”. Và cảm thương anh hơn. Ừ, thì cũng tại câu thơ có nhiều hàm nghĩa đó thôi!
HẾT
N.B.H.
Ảnh chụp tại nhà LTMK( Bà Rịa)
Mời nhắp chuột xem bài liên quan:
Mời các tác giả, độc giả nhắp chuột vào LINK để đọc:
QUY ƯỚC GỬI BÀI CỘNG TÁC VÀ GÓP Ý trên Tạp chí TIẾNG QUÊ HƯƠNG.trước khi gởi bài/comment trên tạp chí để tránh những rắc rối không đáng có và tạo điều kiện cho BBT chỉnh sửa bài, lên trang.
QUY ƯỚC GỬI BÀI CỘNG TÁC VÀ GÓP Ý trên Tạp chí TIẾNG QUÊ HƯƠNG.trước khi gởi bài/comment trên tạp chí để tránh những rắc rối không đáng có và tạo điều kiện cho BBT chỉnh sửa bài, lên trang.
TRÍCH DỊCH , ĐĂNG TẢI TÁC PHẨM trên tạp chí TIẾNG QUÊ HƯƠNG , XIN GHI RÕ NGUỒN :
http:tapchiTIENGQUEHUONG.blogspot.com
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét